Tanden die geel, grijs of vlekkerig worden, zijn zelden het gevolg van slecht poetsen alleen. Er zijn twee heel verschillende soorten verkleuring, met elk een eigen oorzaak en een eigen oplossing. Wie dat onderscheid kent, weet meteen waarom bleken bij de een prachtig werkt en bij de ander vrijwel niets doet. Wij zetten de oorzaken op een rij en beschrijven wat er per oorzaak mogelijk is.
Twee soorten verkleuring
Uitwendige verkleuring zit op het tandoppervlak. Kleurstoffen uit eten, drinken en tabak hechten zich aan de dunne eiwitfilm op het glazuur en aan aanwezige tandplak. Deze vorm is meestal bruinig, zit vaak het sterkst aan de binnenkant van de ondertanden en langs het tandvlees, en is met professioneel reinigen en polijsten grotendeels weg te krijgen.
Inwendige verkleuring zit in het tandweefsel zelf, in het dentine onder het glazuur. Die vorm poets of polijst je er niet af. Hier is bleken, of bij sterke verkleuring een facing of kroon, de aangewezen route.
De oorzaken van uitwendige verkleuring
- Koffie, thee en rode wijn. Thee is berucht door de looistoffen; ook groene thee kleurt.
- Roken. Teer en nicotine geven een hardnekkige bruine tot zwarte aanslag, die zich sterker vastzet naarmate er meer tandsteen is.
- Sterk gekleurde voeding zoals curry, bieten, bosbessen en tomatensaus.
- Tandsteen. Het ruwe oppervlak houdt kleurstoffen vast, waardoor verkleuring zich versneld opbouwt.
- Chloorhexidine mondspoeling. Bij langdurig gebruik ontstaat een bruine verkleuring; die verdwijnt na het stoppen en een reiniging.
De oorzaken van inwendige verkleuring
- Een afgestorven zenuw. Na een klap op het gebit of een diepe ontsteking kan een tand grijs of bruinig worden doordat bloedbestanddelen in het dentine achterblijven. Dit betreft meestal een enkele tand.
- Ouder worden. Het glazuur wordt dunner en het dentine eronder wordt dikker en geler. Dit is de meest voorkomende reden dat een gebit met de jaren donkerder oogt.
- Medicatie tijdens de gebitsontwikkeling. Tetracycline-antibiotica, in het verleden aan jonge kinderen gegeven, geven grijs-blauwe of bruine banden die diep in het weefsel zitten.
- Te veel fluoride tijdens de ontwikkeling. Dit geeft witte vlekken of strepen, fluorose genoemd, en soms bruine verkleuring bij ernstige vormen.
- Glazuur- en dentineafwijkingen die aangeboren zijn en waarbij het glazuur van nature dunner of anders van samenstelling is.
- Oude vullingen. Verkleurd composiet of een donkere rand rond amalgaam kan een tand als geheel grauw laten ogen.
Erosie: een oorzaak die vaak wordt gemist
Zure dranken zoals frisdrank, sportdrank, vruchtensap en ook bruiswater met citroen lossen mineralen op uit het glazuur. Wordt het glazuur daardoor dunner, dan schijnt het gelere dentine er sterker doorheen en oogt de tand donkerder, terwijl er geen enkele kleurstof aan te pas kwam. Bleken werkt hier niet goed en poetsen vlak na een zuurmoment maakt het erger, omdat het verweekte glazuur dan wegslijt. Wacht in dat geval ongeveer een half uur voor je poetst.
Wat er per oorzaak mogelijk is
Bij uitwendige aanslag is een afspraak bij de mondhygienist voor reiniging en polijsten de snelste en goedkoopste stap; het verschil is direct zichtbaar. Bij de gele verkleuring van veroudering geeft bleken doorgaans het beste resultaat, met bakjes op maat of in de praktijk. Bij een enkele grijze tand na een wortelkanaalbehandeling kan de tandarts inwendig bleken, waarbij het middel van binnenuit in de tand wordt gebracht. Bij tetracyclineverkleuring en bij ernstige fluorose reageert bleken slecht en komt een facing of kroon in beeld. Zijn verkleurde vullingen de oorzaak, dan is vervangen of polijsten de oplossing.
Wat je zelf kunt doen
Twee keer per dag poetsen met fluoridetandpasta, dagelijks tussen de tanden reinigen en het aantal zure eet- en drinkmomenten beperken doen het meeste. Drink kleurende dranken bij voorkeur in een keer in plaats van er een uur over te doen, en spoel daarna met water. Wees terughoudend met schurende whitening-tandpasta’s en met houtskoolproducten: die halen aanslag weg maar kunnen bij grove korrels het glazuur beschadigen, wat de tand op termijn juist geler maakt.
Wanneer je het laat beoordelen
Verkleurt een enkele tand terwijl de rest gelijk blijft, laat dat dan bekijken. Dat wijst vaker op een probleem met de zenuw dan op een kwestie van kleur. Hetzelfde geldt als er naast de verkleuring pijn is, of als er een bultje op het tandvlees zit.
Veelgestelde vragen
Waarom zijn mijn tanden geler geworden zonder dat ik anders leef?
Meestal door veroudering: het glazuur wordt dunner en het gelere dentine wordt zichtbaarder. Dat is een geleidelijk en normaal proces.
Verwijdert witmakende tandpasta echte verkleuring?
Alleen oppervlakkige aanslag. De eigen kleur van het tandweefsel verandert er niet door, omdat de concentratie werkzame stof veel te laag is.
Waarom is een van mijn voortanden grijs?
Vaak door een afgestorven zenuw na een oude klap, soms jaren eerder. Een tandarts kan dat met een gevoeligheidstest en een rontgenfoto beoordelen.
Dit artikel is algemene voorlichting en geen tandheelkundig advies. Deze website is geen tandartspraktijk. Overleg over jouw situatie altijd met je eigen tandarts.